Rộng mở những chân trời khoa học
Thứ sáu, 29 Tháng 11 2013 10:42

Tôi còn nhớ rõ, sáng 12-8-2013, đọc diễn văn tại buổi lễ khánh thành khu nhà hội nghị trong Trung tâm Quốc tế khoa học và giáo dục liên ngành ở Quy Nhơn, nhà bác học người Mỹ gốc Do Thái S. Glashow (Gla-sâu), Giải thưởng Nô-ben năm 1979, nói:

“Hôm nay đánh dấu ngày vui tột bậc, ngày mà giấc mơ từ rất lâu năm của hai người bạn thân của tôi là Trần Thanh Vân và Lê Kim Ngọc trở thành sự thật. (…) Ông bà là những nhà tổ chức duyên dáng, đầy hiệu quả hàng loạt hội nghị khoa học sáng chói và những hội thảo, trường mùa hè tỏa sáng ở những nơi đẹp tuyệt vời, nhưng có lẽ chẳng nơi nào đẹp bằng Quy Nhơn!

Trung tâm kỳ diệu này được xây dựng dành cho giáo dục, là nơi truyền cảm hứng sáng tạo cho các thế hệ sinh viên và nhà khoa học trẻ Việt Nam và các nước láng giềng châu Á…”.

S. Gla-sâu dùng nhiều từ mang ngữ nghĩa ở cấp cao nhất (superlative) như “ngày vui tột bậc” (culmination day), “sáng chói” (splendid), “tuyệt vời” (gorgeous), “kỳ diệu” (marvelous). Nhưng đây không phải là những mỹ từ xã giao khuôn sáo, mà là nhận xét khách quan, đúng mực.

Chắc hẳn ông đã cân nhắc kỹ khi nói trước 200 giáo sư, tiến sĩ vật lý thuộc 29 quốc tịch, có cả những nhà bác học Giải thưởng Nobel, Huy chương Fields, cùng nhiều quan chức cao cấp Việt Nam do Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đứng đầu.    

 

Lế khánh thành Trung tâm Quốc tế Khoa học & Giáo dục liên ngành ở Quy Nhơn

Trung tâm Quy Nhơn rộng 184 nghìn m2, là một quần thể kiến trúc gồm nhiều hạng mục. Sau khu nhà hội nghị, sẽ xây tiếp khách sạn, nhà hàng ẩm thực, khu nhà gỗ mái rộng (bungalow) dành cho gia đình các giáo sư, khu nhà trầm tư (cogitum) trên mặt hồ xinh dành cho các nhà lý thuyết, sân quần vợt, nhà trị liệu bằng nước (spa), bể bơi nước ngọt, nhà chiếu hình Vũ trụ, những lối mòn dạo bộ len lỏi dưới tán lá rừng dừa…

Một bãi tắm riêng, cát vàng, lặng sóng. Một dòng sông con uốn lượn với “nhịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang”. Quán cà-phê bên sông. Bãi biển ở phía đông. Núi ở phía nam. Sông, hồ ở giữa. Cả biển - núi - sông - hồ hòa quyện trong một khuôn viên. Quả là “thắng địa”!

Một nét độc đáo nữa: Đồng vốn bỏ ra không phải do Nhà nước ta cấp, mà là do GS Vân cùng Hội Gặp gỡ Việt Nam dành dụm được.

Kiến trúc sư J.-F. Milou (J.-F. Mi-lu) quy hoạch và thiết kế Trung tâm này, mang đến thành phố biển này một “dấu ấn hào hoa” kiểu Pháp.

Bốn hội nghị khoa học quốc tế

GS Vân vừa gửi cho tôi bản tiếng Anh chương trình hoạt động năm 2014 của Trung tâm Quy Nhơn.

       Theo đó, từ ngày 20 đến 26-4-2014, Hội Gặp gỡ Việt Nam sẽ tổ chức ở đây Hội nghị Quốc tế Khoa học ngoại hành tinh, nhằm nghiên cứu những hành tinh ngoài Hệ Mặt trời. Tính đến tháng 10-2010, các nhà khoa học đã khám phá 492 hành tinh ngoài Hệ Mặt trời, nhằm tìm kiếm sự sống ngoài Trái đất.

       Không lâu sau, từ ngày 21-7 đến 2-8, sẽ mở Hội nghị Quốc tế về Vật lý hương vị. Cần nói ngay, hai thuật ngữ hương vị (flavour) và sắc màu (colour) trong sắc động lực học lượng tử không hề mang ngữ nghĩa thông thường, như trong ẩm thực hay hội họa, mà chỉ là những từ quy ước tiện dùng khi nói về  hạt quark, “viên gạch” nhỏ nhất cấu thành mọi dạng vật chất, kể cả con người, cánh bướm hay đóa hoa đồng nội…

Tiếp đó, từ 10 đến 16-8, là Hội nghị Quốc tế Vật lý Máy va chạm Hadron Lớn và xa hơn. Large Hadron Collider, viết tắt LHC, là tên gọi máy gia tốc proton mới khánh thành ở Giơ-ne-vơ năm 2008, mạnh nhất thế giới. Máy đặt trong một đường hầm hình vành khuyên, chu vị 27 km, nằm sâu 50-150 m dưới mặt đất. Các chùm proton chuyển động trong hai đường dẫn hạt ngược chiều nhau, được gia tốc tới mức xấp xỉ vận tốc ánh sáng (gần 300.000 km/s), rồi cho va chạm vào nhau, tạo ra vùng năng lượng cực cao, nhắm khám phá cấu trúc bên trong hạt nhân. Hơn 10 nghìn nhà khoa học từ 85 nước hằng năm đến làm việc tại LHC.

 

Nhờ có LHC, Trung tâm Nghiên cứu hạt nhân châu Âu (CERN) mới khám phá ra được hạt Higgs - “hạt của Chúa” - năm 2012, sau gần nửa thế kỷ kiếm tìm tưởng chừng… vô vọng!

Hội nghị Quy Nhơn 2014 sẽ giới thiệu những kết quả khảo sát mới nhất trên LHC và những phán đoán xa hơn Mô hình Chuẩn - mô hình về cấu trúc nguyên tử.

Rồi từ ngày 7 đến 13-9-2014, sẽ mở cũng tại Quy Nhơn, Hội nghị Quốc tế Thích ứng với biến đổi khí hậu, một đề tài nóng hổi.

Bốn hội nghị quốc tế nói trên là cơ hội quý để các nhà khoa học trẻ trong nước tiếp cận tri thức vật lý mới nhất.

Hai trường vật lý quốc tế        

Từ 20-7 đến 9-8 Trường Vật lý Việt Nam năm thứ 20 sẽ được tổ chức tại Quy Nhơn. Và, cũng tại đây, sẽ mở Trường Vật lý thiên văn Việt Nam năm thứ 2. Đó là loại trường mùa hè thường mở ở các nước phát triển.

Trường Vật lý Việt Nam duy trì suốt hai thập niên qua - một công việc không dễ vì không dựa vào Nhà nước ta bao cấp. Trường đang trở thành một “thương hiệu” quốc tế - Vietnam School of Physics (VSOP) - thu hút nhiều nhà vật lý trẻ không chỉ ở Việt Nam, mà còn ở nhiều nước và lãnh thổ châu Á: Trung Quốc, Ấn Độ, Thái-lan, In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Nê-pan, Pa-ki-xtan, Đài Loan, Hồng Công, v.v.

Trong 2 tuần, trường mời một số giáo sư nổi tiếng đến giới thiệu - mà không nhận thù lao - những kết quả mới nhất trong vật lý hạt và vât lý thiên văn với các học viên cao học, nghiên cứu sinh. Học viên đến từ Việt Nam và các nước đang phát triển được trợ giúp tiền đi, về, ăn, ở. Tốt quá!

Các giáo sư gợi mở những chân trời vật lý mới, qua đó, học viên tìm đề tài cho luận văn, luận án của mình. Trường mang lại “tiếng tăm” cho ngành vật lý nước ta ở khu vực châu Á.

Trường mở lần đầu tại Đà Lạt năm 1994, do Hội Gặp gỡ Việt Nam cùng Viện Vật lý nước ta tổ chức. Hai đồng giám đôc là GS Patrick Aurenche (Pa-trích Ô-răng-sơ) và TS Nguyễn Anh Kỳ. Đã 20 năm rồi đấy, vị giáo sư người Pháp ấy vui vẻ nhận làm “đồng giám đốc không lương” cho trường này!

Bắt đầu từ năm ngoái, Trường Vật lý thiên văn Việt Nam được mở thêm, chuyên hẳn về ngành này, do TS Phan Bảo Ngọc phụ trách. Theo GS Vân, một nước 90 triệu dân không nên thiếu đội ngũ vật lý thiên văn.

Ngôn ngữ dùng ở hai trường này là tiếng Anh.

Không quên đào tạo đội ngũ kỹ sư giỏi

Vừa bồi dưỡng các tài năng trẻ trong khoa học cơ bản, Hội Gặp gỡ Việt Nam vừa góp phần đào tạo các kỹ sư giỏi cho đất nước. Bởi lẽ nếu thiếu đội ngũ kỹ sư giỏi, thì nói chi tới chuyện công nghiệp hóa, hiện đại hóa. GS Vân nối nhịp cầu kết nghĩa giữa hại đô thị cổ Blois và Huế.

       Từ năm 2007 đến 2010, Đại học Huế và Trường Kỹ sư quốc gia vùng thung lũng sông Loire sắp xếp mỗi năm cho 2 em sinh viên xuất sắc sang du học tại Blois. Các em được phía Pháp tài trợ tiền ăn, ở, bảo hiểm. Em Lê Hữu Điền Khuê hiện đang viết luận án tiến sĩ tại Đại học Mỏ Paris. Em Vũ Thành Long được nhận học bổng Eiffel, một học bổng danh giá.

Phía Pháp bắt đầu tin vào học lực của sinh viên ta. Từ năm học 2011-2012, hai bên mở tiếp hình thức đào tạo mới: 2 năm học tại Huế và 3 năm học tại Pháp. Hai khóa đầu gồm 20 em. Học phí, bảo hiểm được Pháp tài trợ.

Tổng số các em học kỹ sư ở Blois hiện đã lên tới 33. Vấn đề còn lại là: Nhà nước ta sẽ sử dụng và đãi ngộ ra sao khi các kỹ sư giỏi ấy trở về nước?

Cũng nên nói thêm: Trong hơn một thập niên vừa qua, Hội Gặp gỡ Việt Nam đã trao khoảng 100 tỷ đồng học bổng Vallet cho hàng chục nghìn học sinh, sinh viên và nhà nghiên cứu trẻ xuất sắc ở nước ta.

Một hội khoa học phi chính phủ mà làm được bấy nhiêu công việc cho tuổi trẻ nước nhà, thật vinh hạnh biết bao! GS Trần Thanh Vân đóng góp cho đất nước không phải bằng những bản kiến nghị cao siêu, hùng biện, mà bằng việc làm thiết thực, hữu ích. 

 

Hoạt động khoa học

Thống kê truy cập

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm nay23
mod_vvisit_counterHôm qua36
mod_vvisit_counterTuần này265
mod_vvisit_counterTuần trước362
mod_vvisit_counterTháng này937
mod_vvisit_counterTháng trước1496
mod_vvisit_counterTất cả173497

Trực tuyến

Hiện có 32 khách Trực tuyến